Ở bài trước, ta đã hiểu blockchain là cuốn sổ mà cả xóm cùng giữ. Bài này nói về thứ được ghi trong cuốn sổ đó.
Crypto chỉ là một dòng ghi chép
Khi anh "sở hữu 1 Bitcoin", trong ví anh không có đồng xu nào cả. Không có file nào tên là bitcoin.dat. Cái tồn tại chỉ là một dòng ghi trong cuốn sổ chung, đại ý: địa chỉ ABC đang giữ 1 BTC.
Anh chứng minh mình là chủ địa chỉ ABC bằng khoá riêng tư. Hết. Không có gì vật lý ở đây.
Ví dụ đời thường: Số dư tài khoản ngân hàng của anh cũng chỉ là một dòng trong máy chủ của ngân hàng. Khác biệt duy nhất: dòng đó do một công ty giữ, còn dòng crypto do cả mạng lưới giữ.
Vậy vì sao nó có giá trị?
Đây là câu hỏi khó chịu nhất và cũng là câu hỏi đúng nhất.
Hãy so sánh ba thứ:
| Cổ phiếu | Vàng | Crypto | |
|---|---|---|---|
| Có tạo ra dòng tiền không? | Có (cổ tức) | Không | Đa số là không |
| Vì sao có giá? | Doanh nghiệp làm ra lợi nhuận | Khan hiếm + được xã hội công nhận | Khan hiếm + được xã hội công nhận |
Crypto không giống cổ phiếu. Mua cổ phiếu là mua một phần lợi nhuận tương lai của doanh nghiệp. Còn phần lớn crypto không có doanh nghiệp nào phía sau chia lợi nhuận cho anh.
Crypto gần với vàng hơn: nó có giá vì (1) số lượng khan hiếm và ai cũng kiểm chứng được sự khan hiếm ấy, và (2) có đủ nhiều người đồng ý rằng nó đáng tiền.
Điểm (2) nghe có vẻ mong manh, và đúng là mong manh. Nhưng tiền giấy trong ví anh cũng vận hành hệt như vậy: tờ 500 nghìn chỉ là mảnh polymer, nó có giá vì cả xã hội đồng ý thế.
Khác biệt: đằng sau tờ 500 nghìn có một nhà nước. Đằng sau crypto thì không có ai cả.
Không phải đồng crypto nào cũng như nhau
Có khoảng vài chục nghìn đồng crypto đang tồn tại. Chia thô ra:
- Một nhóm rất nhỏ có mạng lưới thật, người dùng thật, dòng phí thật.
- Một nhóm lớn là dự án đang xây dở, chưa chứng minh được gì.
- Phần lớn còn lại là token được tạo ra chỉ để bán cho người đến sau. Không có sản phẩm, không có người dùng.
Việc tạo một đồng crypto mới rẻ và dễ đến mức bất kỳ ai cũng làm được trong vài phút. Vì thế sự tồn tại của một đồng coin không nói lên bất cứ điều gì về giá trị của nó.
Sai lầm thường gặp
- Nhìn giá một đồng để đánh giá đắt rẻ. Một đồng giá 0,001 đô không hề "rẻ hơn" đồng giá 60.000 đô. Cái cần nhìn là vốn hoá, giá nhân tổng số đồng đang lưu hành.
- Tin rằng "coin này sắp x100 như Bitcoin ngày xưa". Để một đồng có vốn hoá 10 tỷ đô tăng 100 lần, cần thêm 990 tỷ đô tiền thật đổ vào riêng đồng đó. Con số này thường bị bỏ qua.
- Nhầm "công nghệ tốt" với "khoản đầu tư tốt". Hai chuyện hoàn toàn khác nhau và không nhất thiết đi cùng nhau.
Đọc tiếp
Tiếp theo là Bitcoin, đồng đầu tiên, và cũng là đồng duy nhất có một câu chuyện rõ ràng đến vậy.
Nội dung này chỉ mang tính giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư. Crypto rủi ro cao, anh/chị có thể mất toàn bộ vốn.