Mọi bài giải thích blockchain đều bắt đầu bằng "sổ cái phân tán", "mã hoá bất đối xứng", "cơ chế đồng thuận". Nghe xong không ai hiểu gì. Ta bắt đầu bằng một quán tạp hoá.
Cuốn sổ ở quán tạp hoá
Ở đầu ngõ có một quán tạp hoá. Bà chủ giữ một cuốn sổ ghi nợ. Ai mua chịu, bà ghi vào: "Anh Nam nợ 50 nghìn".
Cuốn sổ này có một vấn đề: chỉ mình bà chủ giữ. Nếu bà ghi nhầm, hoặc cố tình sửa 50 thành 500, anh Nam không có cách nào chứng minh ngược lại. Anh Nam phải tin bà chủ.
Đây chính là cách hệ thống tài chính hiện tại hoạt động. Ngân hàng giữ cuốn sổ ghi số dư của anh. Anh tin ngân hàng.
Nếu cả xóm cùng giữ một bản sổ?
Giờ đổi luật chơi. Mỗi lần có giao dịch, bà chủ hô to lên cả ngõ: "Anh Nam vừa mua chịu 50 nghìn!". Và cả trăm nhà trong ngõ, ai cũng ghi câu đó vào cuốn sổ của riêng mình.
Chuyện gì xảy ra nếu bà chủ muốn sửa 50 thành 500?
Bà sửa được sổ của bà. Nhưng 99 cuốn sổ còn lại vẫn ghi 50. Khi đối chiếu, ai cũng thấy sổ của bà là bản dị biệt. Muốn sửa thành công, bà phải lẻn vào hơn một nửa số nhà trong ngõ và sửa hết trong cùng một lúc.
Đó là blockchain. Không có gì huyền bí hơn thế.
Một câu tóm lại: Blockchain là cuốn sổ được sao ra rất nhiều bản, đặt ở rất nhiều nơi, nên không ai đủ sức sửa lén.
Vì sao lại gọi là "chuỗi khối"?
Các giao dịch không được ghi từng dòng lẻ. Chúng được gom thành từng nhóm, gọi là khối (block). Cứ vài giây đến vài phút, một khối mới được chốt lại và nối vào đuôi khối trước đó thành một chuỗi. Chuỗi các khối, blockchain.
Điểm mấu chốt: mỗi khối mới đều chứa một "dấu vân tay" của khối ngay trước nó. Nên nếu ai đó sửa một giao dịch ở khối số 100, dấu vân tay của khối 100 đổi, khiến khối 101 không còn khớp, rồi 102, rồi 103... Sửa một dòng ở quá khứ là phá vỡ toàn bộ phần lịch sử sau đó. Cả mạng lưới nhìn phát ra ngay.
Vậy nó giải quyết vấn đề gì?
Trước blockchain, hai người lạ trên internet muốn trao đổi giá trị thì bắt buộc phải có một bên thứ ba đứng giữa, ngân hàng, ví điện tử, sàn thương mại. Bên thứ ba đó giữ cuốn sổ, và cả hai phải tin nó.
Blockchain bỏ bên thứ ba đó đi. Không phải vì nó tốt hơn, mà vì không còn cần ai để tin nữa, cuốn sổ tự chứng minh chính nó.
Sai lầm thường gặp
- Nghĩ blockchain là Bitcoin. Blockchain là công nghệ, Bitcoin là ứng dụng đầu tiên chạy trên công nghệ đó. Giống như "internet" và "email".
- Nghĩ blockchain là bí mật, ẩn danh. Ngược lại hoàn toàn, mọi giao dịch đều công khai cho cả thế giới xem. Cái được giấu chỉ là tên thật của người sở hữu, chứ không phải giao dịch.
- Nghĩ blockchain nhanh và rẻ. Việc bắt hàng nghìn máy cùng ghi một dòng vốn dĩ chậm hơn và tốn hơn một cơ sở dữ liệu bình thường rất nhiều. Nó đánh đổi hiệu năng để lấy tính không thể sửa đổi.
Đọc tiếp
Hiểu cuốn sổ rồi, bước tiếp theo là hiểu thứ được ghi trong cuốn sổ đó, tức là crypto.
Nội dung này chỉ mang tính giáo dục, không phải lời khuyên đầu tư. Crypto rủi ro cao, anh/chị có thể mất toàn bộ vốn.